Een ‘andere’ kijk op katame-no-kata

Sinds een jaar train ik Braziliaans jiujitsu. Ik beleef veel plezier aan deze nieuw uitdaging en het heeft mij weer nieuwe inzichten verschaft. Uiteraard heb ik meerdere boeken gekocht over Braziliaans jiujitsu, zoals Jiu-jitsu University van Saulo Ribeiro en Mastering the 21 Immutable Principles of Brazilian Jiu-Jitsu door Paulo Guillobel. De laatste van deze twee presenteert interessante ‘principes’ in zijn boek.

Het is complex het universum te begrijpen als je slechts een planeet bestudeerd.Miyamoto Musashi

Een van de principes is “The 7 P’s of Guard Passing”. Het bevredigde deels mijn behoefte om niet alleen maar technieken te leren, maar een grootste gemene deler te vinden. Ik heb Paulo’s model losgelaten op het katame-no-kata, dit levert interessante inzichten op. Het is geboren uit een noodzaak die ik merkte: veel judoka hebben moeite met het zinvol bestuderen van dit kata.

Waarschuwing: een model is een vereenvoudigde weergave van de werkelijkheid. Het is dus geen absolute waarheid en is slechts een manier voor het bestuderen van het katame-no-kata.

“The 7 P’s of Guard Passing”

Het model van Guillobel beschrijft de belangrijkste concepten voor ‘guard passing’. In het judo is dit de positie waarbij uke op de rug ligt met tori tussen zijn knieën en vervolgens tori passeert naar een betere controle van uke.

Paulo beschrijft in zijn boek de volgende 7 P’s:

  1. Position (positie)
  2. Posture (postuur/houding)
  3. Pressure (pressie/druk)
  4. Persistence (persistentie/volharding)
  5. Patience (geduld)
  6. Proper Balance (eigen balans)
  7. Precision (precisie)

Paulo Guillobel licht in het boek Mastering the 21 Immutable Principles of Brazilian Jiu-Jitsu deze concepten allemaal toe. Ik denk dat ze allemaal interessant zijn en ook kunnen gelden voor de controle in het katame-no-kata. Ik werk ze niet allemaal uit en beperk me tot de belangrijkste.

Katame-no-kata

Even voor de beginnende judoka: wat is het katame-no-kata? In het blog Kata: doel of middel? heb ik het kata eerder kort beschreven:

“Als we kijken naar het doel van het katame-no-kata is dat de principes van het controleren met grondtechnieken overbrengen. Het kata bestaat uit drie series, namelijk osae-waza (houdgrepen), shime-waza (verwurgingen) en kansetsu-waza (gewrichtsklemmen).

Elke keer demonstreert tori hoe hij gecontroleerd een houdgreep, verwurging of klem aanlegt. Vervolgens probeert uke te ontsnappen, zodat tori van zijn kant weer laat zien dat hij daarop kan anticiperen. Anticiperen kan op verschillende manieren, bijvoorbeeld het veranderen van de hoek ten opzichte van uke of het verlagen van zijn eigen zwaartepunt.”

Het duurde voor mij even voordat ik het katame-no-kata kon waarderen. Ik zag een explosieve, dynamische uitvoering van de Japanse kampioen en was direct verkocht aan het kata.

Het filmpje zorgden ervoor dat het katame-no-kata ging leven en ik bovenstaande omschrijving van het kata kon uitwerken op de tatami. Ik heb in deze blog nog concretere handvatten gemaakt voor beginners en gevorderden om het kata te bestuderen.

Position (positie)

Het eerste concept is ‘positie’ en noem ik ook wel eens ‘hoek’. De positie en hoek zijn erg belangrijk voor de controle. Wat is de beste positie en hoek om uke te controleren?

Als je bijvoorbeeld uitgaat van ude-hishigi-jūji-gatame is het erg belangrijk dat tori haaks op uke ligt, zie hiervoor de blog Ieder huisje van Loek van Kooten voor meer informatie.

Een ander goed voorbeeld is de kesa-gatame. De tweede ontsnapping probeert uke zijn knie tussen hem en tori in te krijgen. Tori reageert door zijn benen te scharen en verandert daarmee zijn positie/hoek, waardoor uke niet langer zijn knie er tussen kan krijgen.

Kesa-gatame

Vaak kun je uke met kracht controleren en dat is niet het doel. Tori kijkt of hij kan controleren door middel van een goede positie of hoek. Dit doet de meeste eer aan het principe seiryoku zen’yō, oftewel maximaal resultaat met minimale inspanning. Het is het toepassen van tai-sabaki op de grond. Kijk dus bij elke beweging of je positie optimaal is. Of is er een positie waardoor jezelf nog meer in het voordeel bent of uke nog beter controleert?

Posture (postuur/houding)

Een andere belangrijk concept is ‘postuur’ of ‘houding’. Het lichaam heeft kracht als de judoka de juiste houding aanneemt. Hiervoor is het bijvoorbeeld belangrijk dat de ruggengraat de juiste S-vorm heeft. In tachi-waza loop je ook niet gebogen en sta je in jouw kracht.

Ude-hishigi-ude-gatameEen voorbeeld van tori waarbij je dit duidelijk kan zien is de ude-hishigi-ude-gatame. Tori heeft een stevige houding op eigen kracht met een goede basis, waardoor uke hem niet eenvoudig naar voren of naar achteren kan sturen.

Uiteraard is het ook belangrijk voor een goede controle om de houding van uke te breken. Hiervan zijn de verwurgingen (hadaka-jimeokuri-eri-jime en kata-ha-jime) een mooi voorbeeld. Uke wordt zo ver achterover getrokken dat hij niet meer in eigen kracht zit en de controle optimaal is. Mocht tori nog in een krachtige houding zitten, kan hij ontsnappen aan de controle. Zoek naar een optimale houding en vernietig die van uke.

Pressure (pressie/druk)

Een van de belangrijkste aspecten bij controle in ne-waza is druk. Tori moet de zwaartekracht optimaal benutten om uke vast te leggen. Daarnaast zal de continue druk uke vermoeien, waardoor hij geen energie heeft voor tegenstand.

Kami-shiho-gatameEen mooi voorbeeld is de laatste handeling bij de kami-shiho-gatame. In de laatste ontsnapping probeert uke met ebi te ontsnappen aan de controle van tori. Vervolgens wil uke over zijn schouders rollen om de rug van tori te nemen of zijn knieën tussen hem en tori te krijgen. Tori anticipeert op deze ontsnapping en plaatst met zijn hoofd en borst vol de druk op uke met hulp van de zwaartekracht.

Een ander voorbeeld van pressie is snelheid. Als tori continu op het juiste moment reageert met de juiste verdediging zet dit uke onder druk. Volharden is moeilijk voor uke als tori altijd overal een snelle en adequate oplossing voor heeft. Zorg dat uke zoveel mogelijk onder druk staat.

Patience (geduld)

Een laatste concept wat ik wil bespreken is ‘geduld’. Vaak wil tori te snel reageren, waardoor uke niet de kans kan krijgen voor het demonstreren van zijn ontsnapping. Dit is natuurlijk zonde voor de demonstratie van het katame-no-kata. Het is ook in strijd met de principes van het judo.

Er is vaak een optimaal moment voor anticiperen in de ontsnapping van uke. Natuurlijk is het alle judoka bekend dat als je te laat reageert, tori de controle kwijt is. Op dat moment kan bijvoorbeeld uke bruggen en zelf een houdgreep maken.

Te vroeg reageren is ook in strijd met seiryoku zen’yō. Uke moet worden gestopt in zijn ontsnapping op het moment dat hij het meest kwetsbaar is en dit weinig energie kost. Daarnaast kun je als je te vroeg reageert een andere opening voor uke creëren, waarvan hij dankbaar gebruik maakt. Tori moet dus zeker van zichzelf zijn en wachten voor de optimale timing.

Een voorbeeld is de kami-shiho-gatame. Hier maakt uke bij de eerste bevrijding een schijnbeweging naar de ene kant, als tori hier heftig op reageert kan uke eenvoudig tori de andere kant op kantelen. Als tori met de juiste tegendruk reageert en uke verandert van richting, kan tori nog de controle handhaven door het aanpassen van zijn positie en postuur. Tori wacht hierbij zo lang dat uke niet eenvoudig nog een keer van richting kan wisselen, maar ook niet te lang zodat uke hem kan omkantelen.

Laatste overpeinzingen

Natuurlijk kun je nog veel meer concepten toepassen op het katame-no-kata voor een diepe studie. Denk bijvoorbeeld aan de niet behandelde concepten van Guillobel of het trainen van de ademhaling, want veel judoka ademen verkeerd als ze druk willen uitoefenen op uke.

Daarnaast zijn er sterke vermoedens dat Jigorō Kanō nog andere belangrijke concepten in het kata heeft gestopt. Lees hiervoor het artikel Bewegen in het katame-no-kata dat ik eerder schreef:

“Het belangrijke van deze houding en bewegingen is dat de judoka ze gebruikt met kalmte en stille alertheid. Volledig klaar voor de aanval. Kyoshi draagt bij aan zanshin. Dat is belangrijk in elk kata. Dus volgende keer bij het bestuderen van katame-no-kata, ga ik ervoor om via deze houding zo veel mogelijk vastberadenheid, concentratie, alertheid, kiai en mannelijkheid te tonen.”

Bruce LeeEen andere gedachte waarmee ik speel is dat je volharding traint in het katame-no-kata. Niet alleen voor je knieën, ook als uke drie keer probeert te ontsnappen reageert tori onverschrokken en volhardend.

Hoe je ook traint ik hoop dat je voldoende diepgang uit het kata kan halen, zodat het voor jou zinvol is en leeft! Hopelijk verschaffen de concepten in deze blog een nieuwe kijk op het kata om het nog eens goed onder de loep te nemen. Onthoud hierbij de mooie quote van Bruce Lee: “Denk niet te veel, maar voel… het is als een vinger die naar de maan wijst. Als je alleen blind staart op de vinger, mis je alle hemelse heerlijkheid.”

Geef een reactie