Judo is net ballet

Op televisie zag ik in Het Uur van de Wolf de documentaire Dancer. Binnen enkele seconden was ik verzonken in beelden van Sergei Polunin. Slechts 19 jaar oud de jongste solist van The Royal Ballet in Londen ooit.

Je ziet zelfs zonder kennis van ballet hoe bijzonder dit is. Ongeëvenaard. Alsof de zwaartekracht op hem geen grip krijgt. Een en al kracht en toch elegant. Een perfecte lichaamsbeheersing. Pure kunst.

De documentaire raakte me. Niet alleen door de perfecte bewegingen. Ook door het verhaal over Sergei. Na twee jaar stopte hij bij The Royal Ballet. Hij was doodongelukkig.

De hoge verwachtingen en druk. Zijn familie uit elkaar gevallen. Zij hebben alles opgeofferd voor de carrière van hun (klein)zoon. Hij speelde in vele voorstellingen wat een aanslag is op zijn lichaam en geest. Het was moeilijk zichzelf te overtreffen, hoog en alleen aan de top.

Ballet is zijn zegen en vloek. Hij houdt en walgt er van.

Overpeinzingen

Toen ik er later over na ging denken zag ik parallellen. De film raakte me op meerdere manieren. Ook persoonlijk.

Als je in judo een hogere dangraad behaald, dan wordt de druk steeds hoger. Je krijgt meer verantwoordelijkheid en andere mensen hebben meer verwachtingen. Hierdoor ervaar ik soms een drukkend gevoel. Dat gekoppeld aan perfectionisme en de angst dat ik mezelf niet langer kan verbeteren, maakt me soms ook ongelukkig.

Dan verlang ik terug naar mijn zorgloze jonge jaren dat ik volledig opging in judo. Puur en anoniem zonder verwachtingen. Lange periodes blessurevrij en een onuitputbare energie. Niet bezig met randzaken.

Gelukkig kan ik nu beter relativeren. Ik ga lekker de tatami op, beschouw de anderen als vrienden en ga samen trainen. Vechtkunsten moeten in mijn ogen verbroederen. We zijn allemaal een. Ik hoef niets te bewijzen aan mezelf en anderen. Alleen genieten van judo en zoeken naar verbetering.

Soms voel ik ook dat het moeilijker wordt om mezelf te overtreffen. Dat is bijvoorbeeld de reden dat ik zo graag Braziliaans jiujitsu beoefen. Daar leer ik nog zoveel en kan ik nog elke keer grote stappen maken. In judo kost het veel inspanning en gaat het met kleine muizenstapjes. Zoeken in de kleine details. De wet van de verminderde meeropbrengst.

Krachtige, elegante bewegingen

De meest bijzondere overpeinzing vind ik dat bewegingen naast krachtig en elegant een bepaalde spiritualiteit kunnen omvatten. De bewegingen van Sergei Polunin maken een bepaalde passie en emotie los. Een zijn met de beweging en het moment. Het ervaren van eenheid.

Misschien is dat wel een van de belangrijkste drijfveren voor mijn judo. Zoeken naar de perfectie van een beweging en daarmee af en toe transcendentie ervaren. Emoties verwerken en losmaken. Bij mezelf en anderen.

Mijn interesse in Judo, wat mij fascineert, is Beweging, en terwijl het einde van Beweging altijd abstract en uitsluitend spiritueel is, kan het worden gecombineerd met passie en de emotie van het moment.Yves Klein

Het gaat bij mij meestal niet om winnen of anderen verslaan. Nee, het ervaren van een prachtige beweging. Lichaamsbeheersing. Een worden met de beweging. Een moment van rust ervaren. Het rekken van tijd en ruimte. Passie. Emotie.

Yves Klein verwoorde het heel mooi: “Judo is, in feite, de ontdekking van een spirituele ruimte door het menselijk lichaam.”

Trainen voor krijgskunsten in de vakantie

In de vakantie heb je vaak meer vrije tijd. Helaas gaan veel (judo)scholen dicht of hebben een aangepast rooster. Voor mensen zoals ik een ramp. Je kunt de tijd misschien wel nuttig besteden, maar mist toch het trainen.

Gelukkig train ik tegenwoordig bij judo en Braziliaans jiujitsu verenigingen die gewoon trainen in de vakantie. Als kind werd ik helemaal gek in de vakantie toen de training echt nog zes weken stopte.

Daarom is deze blog een paar tips wat je kunt doen in de vakantie om lichaam en geest te blijven ontwikkelen, zodat je niet stilstaat en nog beter terugkomt van de vakantie. De tips zijn voor zowel jeugd als volwassenen. Helemaal leuk als je sommige activiteiten samen doet!

Herstellen

De vakantie is natuurlijk een prima moment om te herstellen. Ik gebruik hier bewust niet het woord ‘rusten’. Rust is een belangrijk onderdeel van herstellen, maar herstellen kan ook op andere manieren.

Gebruik de vakantie eens voor een bezoek aan een sportmasseur. Ik heb in de vakantie een extra behandeling bij de chiropractor genomen. Ook ga ik vaker lekker ontspannend uiteten of met vrienden weg. Plan zaken waar je normaal niet aan toekomt of te weinig doet.

Soms is het lekker om een of meerdere weken helemaal niet te trainen, zodat kleine blessures kunnen herstellen. Als trainen mogelijk is waarbij de blessure volledig wordt ontzien is dat natuurlijk wel een optie, bijvoorbeeld ju-no-kata op het strand. Ik heb vaak dat ik na een korte herstelperiode sterker op de tatami terugkom en mijn geest meer openstaat voor nieuwe ideeën.

Het is soms lekker om even minder aan trainen te denken. Na een paar dagen herstel verlang ik elke dag meer naar de training. Het is een mooi moment om bewust te worden van wat krijgskunsten voor mij betekenen en daar dankbaar voor te zijn.

Yoga

Sinds een paar maanden kan ik yoga volgen via mijn werk. Ik merk dat het een positief effect heeft op mijn lenigheid en herstel na trainingen en sommige ‘poses’ vereisen veel balans. Allemaal positieve kwaliteiten voor krijgskunsten.

Er zijn verschillende vormen van yoga. Sommige yoga-vormen zijn zweverig en andere vormen heel praktisch. Sommige stijlen zijn heel rustig, terwijl andere stijlen inspannend zijn. Iedereen kan zelf ontdekken wat prettig is voor hem of haar via een paar proeflessen.

Ik heb ook de website Yoga for BJJ (Engels) leren kennen via een paar vrienden. Dit kun je eerst proberen als je niet direct naar een yogaklas wilt. Een introductie is gratis beschikbaar. De website is gericht op Braziliaans jiujitsu, maar instructeur Sebastian Brosche heeft lang judo beoefend.

Cross training

Kun je de krijgskunsten echt niet loslaten? Dan kun je natuurlijk op musha shugyō. Ik leer altijd enorm door het beoefenen van andere stijlen (cross training). In de vakantie heb ik extra tijd besteed aan het trainen bij verschillende leraren.

Je zou kunnen kijken bij Braziliaans jiujitsu, iaidō, sambo of bijvoorbeeld een stijl van (kick)boksen. Jigorō Kanō was ook geïnteresseerd in het bestuderen van andere stijlen.

Ik vond het bijvoorbeeld erg leerzaam om een echt zwaard te trekken, want op de manier zoals ik dat vroeger deed in het Kōdōkan kime-no-kata met de bokken kan helemaal niet. Daarnaast wordt mijn ne-waza steeds veelzijdiger door het beoefenen van Braziliaan jiujitsu.

Wil je liever op jouw ‘eigen’ krijgskunst focussen? Dan kun je in overleg bij een andere leraar meekijken en je kunt eens een andere tactiek toepassen tijdens de training. Bij judo maak ik bijvoorbeeld graag armklemmen. Tijdens de vakantie had ik als doel gesteld alleen naar verwurgingen toe te werken. Het leuke is dat je jezelf uitdaagt om op een andere manier te trainen, hopelijk net buiten je ‘comfort zone’.

Lees meer in mijn blog Pelgrimstocht van een judoka.

Klimmen en boulderen

Slackline
Voorbeeld van een slackline.

In de vakantie heb ik geklommen op een klimwand, waar je ook kon boulderen en balanceren op een slackline. Dit is geweldig om op een andere manier met balanstechniek en kracht bezig te zijn. Probeer maar eens met zo min mogelijk inspanning (seiryoku zen’yō) een parcours af te leggen! Mentaal kan het zwaar zijn om door te gaan als je spieren verzuren. Goed voor de ontwikkeling van lichaam en geest.

Het is ook supergoed voor je ‘grips’. Je ontwikkelt enorm veelzijdige, stevige houvast met je handpalm, vingers en duimen. Vooral als je half ondersteboven hangt en je benen niet goed kunt gebruiken als afzet! Een stevige grip is geweldig voor een goede kumi-kata in het judo.

Lezen

In de vakantie lees ik veel. Het is een goede manier voor het ontwikkelen van de geest. Je kunt van alles lezen, waardoor je budo beter kunt toepassen op de tatami en in het dagelijks leven. Denk bijvoorbeeld aan het boek Mind over Muscle van Jigorō Kanō, verplichte kost voor elke judoka.

StuderenUiteraard kun je ook boeken over kata en techniek bestuderen, zoals Judo Formal Techniques en Jiu-jitsu University. Voor de ontwikkeling zijn het beste boeken die aanzetten tot denken of actie, bijvoorbeeld boeken over filosofie. Een aanrader is Nietzsche als opvoeder.

Zelfhulpboeken kunnen nuttig zijn als ze aanzetten tot handelen. Deze vakantie heb ik Helweek gelezen. Een boek dat je uitdaagt een week diep te gaan om doelen te bereiken. Ik weet niet of ik de ideeën in het boek volledig ondersteun. Dat wil ik uitvinden door een helweek te plannen binnen twee maanden, zodat ik uit ervaring kan spreken.

Mijn belangrijkste punt is dat boeken goed voor de ontwikkeling zijn als je er actief mee bezig aan de slag gaat. Pas dan leidt het tot mentale of lichamelijke ontwikkeling. Als je passief leest, past dit meer onder herstellen.

Mediteren

Mediteren is goed voor het bewustzijn. De voordelen van mediteren zijn groot. Het is goed voor de ademhaling en ruggengraat. De geest kan er meer ‘open’ van worden en je kunt je beter concentreren.

Sommige mensen krijgen zweverige beelden bij meditatie, maar het kan heel praktisch zijn. Net als bij yoga heb je veel verschillende vormen en kun je proberen wat het beste bij jou past. Alleen door te doen, kun je ervaren wat het voor jou betekent.

Ik heb goede ervaringen met zen bij Raoul Destrée. Hij heeft een beginnerscursus in Den Haag van 12 of 16 lessen. Als je naast de lessen zelf regelmatig thuis mediteert, heb je na deze cursus een eerste indruk van meditatie.

Trouwens is het goed om regelmatig te mediteren, niet alleen tijdens de vakanties. Lees mijn blog over Mokuso, als meditatie je aanspreekt.

Fitness

Een beetje een climax. In de vakantie kun je natuurlijk prima extra fitnessen met cardio- en krachttraining. Let hierbij op dat je het wel onder goede begeleiding doet, zodat je jezelf niet overbelast. Over verantwoord trainen kun je veel lezen op de website Eigen Kracht.

Ik hoor veel over Crossfit als aanvullende training voor Braziliaans jiujitsu. Hier heb ik zelf weinig ervaring mee. Ik heb gelezen dat het risico op blessures door overbelasting en slechte techniek groter is, dankzij de grote inspanning en variatie in oefeningen. Zorg dus voor een goede trainer en let goed op jezelf en anderen.

Reizen

Last but not least, in de vakantie kun je natuurlijk de wereld over. Reizen maakt je wereld groter en is het een voordeel dat je het kunt combineren met alle bovenstaande activiteiten.

Reizen is fataal voor vooroordelen, onzin en tunnelvisie.Mark Twain

In mijn eigen reizen heb ik veel geleerd. Japan heeft mij veel geleerd over de cultuur waar veel traditionele krijgskunsten uit zijn ontstaan en ik heb er getraind onder leiding van judoexperts.

Ik heb ook zenretraites gevolgd in een klooster in België waar ik heel veel over mijzelf heb geleerd. In Ierland heb ik meerdere malen lesgegeven aan grote groepen in het Engels, waardoor mijn taalvaardigheden zijn verbeterd. De mogelijkheden met reizen zijn eindeloos.

Deze vakantie lees ik het boek van Christian Graugart, beter bekend als de BJJ Globetrotter. Dat is een inspirerend voorbeeld van een musha shugyō, waarin hij gedurende een paar maanden in vele landen reist en lesgeeft in Braziliaans jiujitsu. Het boek is gratis te downloaden en een echte aanrader.

Tot slot

Sebastiaan Fransen en Mount FujiIn de vakantie kan ik altijd heerlijk herstellen, lichaam en geest, door bovenstaande activiteiten. Ik kan lekker variëren, waardoor ik word geprikkeld te groeien.

Het is ook een moment om terug te kijken op wat ik hebt bereikt en nieuwe doelen te stellen voor de komende periode, zodat ik bewust bezig ben met mijn ontwikkeling.

Wat betekent vakantie voor jou? Wat doe je dan het liefst? Helemaal niet trainen of juist extra? Wat moet volgens jou echt worden toegevoegd aan het bovenstaande lijstje. Heeft iemand ervaring met surfen?

Klassiek en romantiek

Kun je nog wel genieten als je alle details kent? Dat is een vraag die mij de afgelopen tijd bezig heeft gehouden. Voor mijn verjaardag vorig jaar kreeg ik van mijn vrienden een bezoek aan de theatervoorstelling van de Golden Earring cadeau. Op 3 februari 2015 was het eindelijk zover. Het concert waar ik zo naar uitkeek! Toch kon ik in eerste instantie moeilijk genieten van de voorstelling.

Klassiek versus romantiek

Een tijdje voor het concert las ik het boek Zen and the Art of Motorcycle Maintenance van Robert Pirsig. Geen eenvoudig boek, maar zeer de moeite waard. Het beschrijft een motortrip van een vader met zijn zoon afgewisseld met filosofische discussies door de verteller.

Vooral het begin van het boek is erg interessant. Hier vertelt de auteur over het klassieke (classic) en romantische (romantic) begrip. Hieronder een citaat voor een globaal beeld van deze twee denkbeelden.

“A classical understanding sees the world primarily as underlying form itself. A romantic understandig sees it primarily in term of immediate appearance. If you were to show an engine or a mechanical drawing or electronic schematic to a romantic it is unlikely he would see much of interest in it. Is has no appeal because the reality he sees is its surface. Dull, complex lists of names, lines and numbers. Nothing interesting. But if you were to show the same blueprint of schematic or give the same description to a classical person he might look at it and then become fascinated by it because he sees that within the lines and shapes and symbols is a tremendous richness of underlying form.”

Romantiek

In het boek wordt het romantische begrip vergeleken met motorrijden en genieten van het moment. Het voelen van de wind en de ervaring van vrijheid.

“The romantic mode is primarily inspirational, imaginative, creative, intuitive. Feelings rather than facts predominate. “Art” when it is opposed to “Science” is often romantic. It does not proceed by reason or by laws. It proceeds by feeling, intuition and esthetic conscience.”

Klassiek

Het klassieke begrip wordt geassocieerd met het motoronderhoud. Voor motoronderhoud is kennis nodig van onderdelen en hun onderlinge samenhang. Op deze wijze kunnen (mogelijke) storingen in een vroeg stadium worden verholpen.

“The classic mode, by contrast, proceeds by reason and by laws – which are themselves underlying forms of thought and behaviour.”

Het klassieke begrip is niet beter dan het romantische begrip of andersom. Ze vullen elkaar aan. Het heeft het mij enorm geholpen dat ik bewust werd van deze verschillende denkbeelden.

Sleepwalking

Daar zat ik dan op de achterste rij in de Rijswijkse schouwburg. De lichten gaan uit en vier mannen op leeftijd verschijnen op het podium. Barry Hay roept iets en de Golden Earring begint met het spelen van hun rijke verzameling klassiekers.

Ik probeer als gitarist alles te volgen. Wat speelt Rinus voor bijzondere baspartij door het nummer heen en hoe wordt de basgitaar gedragen door Cesar op de drums? Wat voor akkoorden pakt George en in welke toonladder soleert hij? Is dit nog wel een vierkwartsmaat?

Door de noten kon ik de muziek niet meer horen. Ik was alleen maar gefocust op de afzonderlijke instrumenten en het ‘begrijpen’ hiervan, dat ik weinig tijd had om te genieten. Ik zou en moest de basgitaar in “Sleepwalking” en de relatie tot de rest van de muziek verklaren met de beperkte muziektheorie die ik bezit.

Zen and the Art of Music

Op gegeven moment begon het te dagen. Ik zat duidelijk in het klassieke begrip. Ergens genoot ik van de muziek, maar er was een soort terughoudendheid. Veel kon ik niet verklaren en dat leidde tot frustratie. Kort daarna kwam de pauze en besprak ik met mijn bandleden en vrienden alles wat ons was opgevallen, maar dit hield ik voor me.

Na de pauze kon ik meer genieten van de Golden Earring. Misschien hadden deze topmuzikanten de smaak te pakken en speelden ze beter. Echter denk ik dat het kwam, omdat ik geschakeld had naar het romantische begrip.

De muzieknoten analyseerde ik niet langer, maar ik genoot van het moment. Niet langer dacht ik aan maatsoorten, toonladders en harmonisatie. Ik hoorde nu het geheel. Sommige nummers kon ik echt voelen. Zonder enige terughoudendheid. Ik genoot volledig van het optreden.

Clinic Kodokan nage-no-kata

Peter Tümmers en Sebastiaan Fransen tijdens een clinic Kodokan nage-no-kataGisteren was ik als secretaris van de Kata Werkgroep Judo Zuid-Holland aanwezig bij een clinic die we organiseerden in Ridderkerk. Peter Tümmers legde vakkundig de details uit van het Kodokan nage-no-kata.

Ik genoot van de aandacht voor de details, zoals wat is de relatie tot de worp en maai (gevechtsafstanden) bij seoi-nage en hoe is de timing van okuri-ashi-harai? Het bestuderen van vooral ura (zie ook Waarheden en illusies). Alle principes en logica in het kata. Ik ging er volledig in op. Het klassieke begrip.

Tijdens de demonstraties van de judoka voor de groep genoot ik ook. Ik keek naar de buitenkant, vooral omote. De gracieuze bewegingen waarbij tori de uke controleert en werpt. De stilte en aandacht in de zaal gevolgd door het denderende geluid van de val van uke. De expressie van de judoka die een strijd voerde. Het romantische begrip.

Wie wint? Klassiek of romantiek?

Beide denkbeelden hebben een praktisch nut. Als ik muziek schrijf met mijn band, dan kan bepaalde muziektheorie worden toegepast. Hierdoor kan een nieuw nummer efficiënt worden geschreven. Het klassieke begrip leidt dan tot een snel resultaat.

Optreden van 0900-VIKTOR
©Fred van der Ende

Maar door het gebruik van het romantische begrip komen we als band soms op verrassende composities. Door het gebruik van creativiteit en intuïtie proberen wij dingen uit die de band niet kan verklaren op basis van logica en regels, maar toch goed klinken. Daarnaast kan ik heerlijk genieten van nummers, zonder ze ‘kapot’ te analyseren.

Beide denkbeelden zijn dus bruikbaar en vullen elkaar aan. Ook hebben ze allebei hun eigen schoonheid. Dat komt bij mij duidelijk naar voren in het judo. Als voorbeeld is het ju-no-kata natuurlijk prachtig om naar te kijken. Het gracieuze samenspel heeft een mediterende werking. Het romantische begrip.

Als ik de details bestudeer, dan kan ik daar ook helemaal in opgaan. De complexe harmonie tussen aanval en verdediging die worden gedemonstreerd kunnen prachtig worden geanalyseerd. Er is een prachtige controle en eenvoud. Het klassieke begrip. Door deze details wordt voor mij ook de buitenkant van het kata mooier.

Dit is de reden dat sommige judoka kata in eerste instantie afschuwelijk vinden. Ze zien een mooie vorm aan de buitenkant. Ze gaan enthousiast het kata bestuderen en worden opgegeven moment ‘lastig’ gevallen met allemaal details zoals afstanden. Zonder het direct te begrijpen verliest het kata haar charme voor deze judoka.

Er zullen ook judoka zijn zonder interesse in de vorm aan de buitenkant en die gelijk de onderliggende principes willen doorgronden. Het kata ontleden en begrijpen hoe het werkt. Als er niet voldoende aandacht is voor de details, verliest het kata haar charme voor deze judoka. In beide situaties kan bewustwording van het klassieke en romantische begrip de leerling en meester enorm helpen.

Het begrip van klassiek en romantiek heeft mij in ieder geval veel gebracht. Beide denkbeelden integreren is zeker mogelijk en wenselijk, maar kan een uitdaging zijn. Bewust zijn van de twee denkbeelden is een praktisch begin. Ik kan hierdoor meer genieten van bijvoorbeeld muziek en judo. Ook heb ik meer begrip gekregen voor mensen die geen interesse hebben in details van bijvoorbeeld kata of juist alleen maar aandacht hebben voor details.

Dus ja, je kunt nog steeds genieten als je ‘alle’ details kent! Sommige dingen worden mooier als je de details kent. En sommige dingen zijn mooier zonder kennis van de details.

Mokuso

Ik begin en eindig mijn budotrainingen met mokuso. Het is Japans voor “gedachten stil maken”. Het wordt ook vertaald als “meditatie”. Zoals met meerdere termen in budo dekt dit maar half de lading. Mokuso is in mijn ogen een enorm belangrijk onderdeel van budotraining.

Schakelaar

Vooral de eerste keer zijn sommige mensen een beetje nerveus of lacherig tijdens mokuso. Dat is natuurlijk niet vreemd. In Japan is het de normaalste zaak van de wereld, maar in het Westen kom je zelden in aanraking met meditatie. Daarnaast wordt het vaak gebracht als iets heel mystieks of speciaals.

Eigenlijk is het niets bijzonders. Het is een soort schakelaar. Voor de training dient mokuso om lichaam en geest voor te bereiden op de training. We proberen ons (huis)werk, zorgen en verlangens los te laten, zodat we met volledige focus kunnen trainen. Aan het eind van de training dient het als moment om weer terug te schakelen naar het dagelijks leven. Het is een overgangsperiode tussen het dagelijks leven en training en omgekeerd.

Mokuso zorgt daarmee voor een effectievere training door het aanbrengen van focus. Dit is ook toepasbaar in het dagelijks leven. Tussen verschillende activiteiten even een kort moment van rust nemen, zodat je vorige taak is afgerond en je volledig kan focussen op de nieuwe taak.

Roze olifant

MokusoWat houdt mokuso dan precies in? Meestal wordt aan het begin en eind van de training alle budoka opgesteld in geknielde zit. Vaak roept de leraar of een leerling mokuso en wordt het rustig. Na een tijd roept dezelfde persoon yame (einde) en is de sessie afgelopen. Tijdens de sessie zit je geconcentreerd met een buikademhaling, maar waar denk je aan?

Misschien kennen jullie het voorbeeld van de roze olifant. De trainer zegt: “denk niet aan een roze olifant”. Het gevolg is dat iedereen automatisch denkt aan een roze olifant. Hetzelfde geldt voor “denk aan niets”. Het is bijna onmogelijk.

Daarom geef ik bij mokuso liever de opdracht “luister hoe druk of rustig het is in jouw hoofd”. Mensen worden dan bewuster van hun gedachten. Vaak als je luistert naar jouw gedachten zonder oordeel, wordt het rustiger in jouw hoofd. Zeker als je vaker oefent, laat je gedachten steeds eenvoudiger los.

Ichi-go; ichi-e

Dave Lowry spreekt in zijn boek “In The Dojo” nog over een andere methode voor mokuso. Hij refereert naar het gezegde “Ichi-go; ichi-e” uit het chado (theeceremonie). Het betekent “één moment; één kans”. Alles in het leven maak je maar één keer mee, want het volgende moment ben jij veranderd en is de situatie anders. Uiteraard geldt dit ook voor trainingen. Daar wil je dus het beste uithalen.

Tijdens mokuso aan het begin van de training stel je de vraag heb ik vandaag van alle momenten voor de training het beste gemaakt? Na de training stel je de vraag, heb ik het beste van de training gemaakt? Als je dit niet gedaan hebt, is het volgende moment of training een nieuwe kans om er het beste uit te halen.

Wellicht worden je gedachten hier niet rustiger van, maar je gebruikt mokuso wel nuttig. Je haalt het beste uit jouw leven en elke training. Daarnaast leer je focus aanbrengen en bewust omschakelen tussen activiteiten. Misschien leer je zelfs waarderen dat alles in het leven veranderlijk is.

Mokuso in het dagelijks leven

Er zitten dus veel voordelen aan het beoefenen van mokuso. Je kunt meer rendement uit de training halen door het aanbrengen van focus. Daarnaast kun je als de geest minder verstoord is door gedachten sneller en spontaner reageren in bijvoorbeeld randori. De samurai van vroeger waren dan ook veel bezig met meditatie. Op het slagveld wilden ze niet denken aan de dood of overwinning. Ze moesten volledig zijn gefocust op het gevecht met de vijand.

Stilte en concentratie hebben ook voordelen in het dagelijks leven. Stress is op dit moment één van de grootste veroorzakers van ziekten en de dood. Door het oefenen van mokuso en het eenvoudiger loslaten van gedachten, zal de stress verminderen.

Daarnaast oefen je in het focussen op de taak waarmee je bezig bent. Dit leidt tot meer rust en vaak zul je de taak beter uitvoeren. Uiteindelijk zul je meer energie voelen en nieuwe inzichten krijgen. Daarom raad ik iedereen mokuso aan als onderdeel van de training.

In het oog van de orkaan

Het is maandagochtend. De laatste van april. Vandaag niet richting het werk, maar ik sta toch vroeg op. De laatste spullen moeten nog worden ingepakt voor een zenweek. Voor zen heb je blijkbaar toch meer nodig dan alleen jezelf, dus er gaan wat extra douchespullen en kleding in de tas. Een eigen kussen is ook wel prettig, want in het klooster zijn de kussens meestal niet zo comfortabel.

Ik heb nog wat tijd over, dus kijk nog een aflevering via “Uitzending Gemist” met als resultaat dat ik tijd te kort kom en moet haasten. Een snel besluit om de lunch over te slaan en dan maar iets harder rijden. Tijdens de rit bedenk ik wat ik allemaal nog moet doen als ik terugkom. Halverwege krijg ik toch erg trek, dus dan maar wat eten langs de weg halen en opeten tijdens het rijden. Niet echt zen.

Sint Willibrords Abdij

Sint Willibrords AbdijNa een paar rustige landwegen in de bosrijke omgeving van Doetinchem kom ik op een grote parkeerplaats. Op dit moment heb ik nog niet veel aandacht voor de omgeving. Ik hoor wel het grind knarsen onder mijn auto. De kapel is verlaten en het hek is gesloten. Aarzelend bel ik aan bij een grote houten deur. Een monnik opent hartelijk de deur. ‘Raoul is in het gastenverblijf. Ik zal hem even voor je bellen op zijn mobiel. Ik doe het hek voor je open en dan moet je rechtdoor rijden en aan het einde links, daar kun je parkeren.’ Het hek werkt met een code en gaat daarna automatisch open. De techniek staat voor niets.

Raoul, de leraar van de zenweek, vangt mij op en wijst mij een kamer toe. Een kleine eenpersoonskamer, maar dit keer met eigen sanitaire voorzieningen. Het kussen op het bed is inderdaad wat dun en zacht.

Ik gooi mijn spullen in de hoek en ga terug naar de vergaderzaal. Een gemêleerd gezelschap kijkt mij aandachtig aan. “Wat doet een jongeman van 27 jaar hier?” Ik moet niet invullen voor een ander en vraag mezelf af: “Zitten er verlichte zielen tussen of zijn zij ook op zoek naar antwoorden?”

Gelukkig ben ik nog enigszins op tijd en komen er nog twee mensen later dan mij aan. Ondertussen hoor ik een man en vrouw spreken over Azië, een mooi onderwerp waar ik over mee kan praten. De man weet echter veel meer over het onderwerp en kan teren op vele jaren meer levenservaring en ik luister geïntrigeerd.

We zijn compleet. Het is tijd voor de huishoudelijke mededelingen. Er zal niet worden gesproken met elkaar, tenzij echt noodzakelijk. Mobiele telefoon alleen op de kamer en liever niet gebruiken. Iedereen wordt verwacht te helpen met de afwas en het afruimen van de tafel. Het programma wordt ook meegedeeld en kan kort worden samengevat: eten, slapen en zen. Het meest opvallende is vijf uur opstaan. Ik ben de gelukkige die iedereen mag wekken, dus dat betekent half vijf opstaan en op iedereen zijn/haar deur kloppen tot een teken van leven wordt gegeven.

Zazen

Ik loop naar de kamer en zet mijn mobiel op vliegtuigstand. Lekker rustig voor een week. Ik bedenk dat ik helemaal geen ‘zafu’ (meditatiekussen) mee heb genomen. Dat is gelijk aan je zwembroek vergeten als je gaat zwemmen. Gelukkig liggen er boven voldoende extra. De zendo op de zolder waar wordt gemediteerd is erg donker en er is een prachtige rotstuin in de ruimte.

Na een korte observatie constateer ik dat er geen plaats meer vrij is, behalve direct naast Raoul. Dit betekend een week lang extra stil zitten en weinig geluid maken. De eerste sessies beginnen. Ik neem een halve lotushouding aan en de klankschaal klinkt om de start aan te geven. Na ongeveer een minuut heb ik het wel gehad. Ik ben onrustig. Mijn hele weekprogramma bij terugkomst heb ik al uitgedacht in deze ene minuut. De halve lotushouding is oncomfortabel. Gelukkig duurt een sessie meestal maar 20-25 minuten…

Misschien had ik de weken voor de zenweek moeten oefenen. Ik had het ook wel geprobeerd een paar dagen achter elkaar, maar dacht dat ik meer behoefte had aan slapen dan mediteren ’s avonds laat of ’s ochtends vroeg. Dat brak mij nu op, want mijn onderrug was gevoelig en mijn benen sliepen. Ik had een reële angst dat ze wellicht moesten worden geamputeerd. Welke houding ik ook subtiel probeerden aan te nemen (eigenlijk moet je stil zitten want beweging verstoort de aandacht), het hielp niet.

De eerste twee dagen waren een ramp. Ik wilde naar huis. Waarom was ik hier? Wat wilde ik bereiken? Het werd helemaal niet rustiger in mijn hoofd. Ik werd alleen bewuster van de onrust van gedachte op gedachte. Waarom deze oncomfortabele houding?

Antwoorden kwamen er niet, alleen maar meer vragen. Maar toch wil ik blijven zitten en volhouden. Ik wil niet doorgaan, maar ook niet opgeven.

Het enige wat mij deze dagen op de been hield waren de vegetarische maaltijden. ’s Middags een warme maaltijd en ’s ochtends en ’s avonds een broodmaaltijd. In rust en met aandacht eten is een aparte ervaring. ‘Normaal’ eten voor de televisie zorgt ervoor dat je achteloos het eten doorslikt. Maar hier is geen afleiding en ik proef het eten werkelijk. Ik geniet van het eten en neem dan ook minimaal vier boterhammen per keer en een paar crackers met kaas, jam en stroop.

Naast de maaltijden is thee een smeermiddel voor de geoefende zenbeoefenaar. Er wordt veel thee gedronken voor en na de meditatiesessies, in het bijzonder de variant Sterrenmunt. Er wordt alleen afgeweken van thee voor koffie om wakker te blijven, maar ik heb besloten geen doping te gebruiken voor het mediteren.

Tijdens de zenweek ontstaat bij mij een serieuze angst dat Sterrenmunt wellicht verslavend werkt, dus af en toe kies is voor de variant Groene thee ginseng of Earl Grey.

Persoonlijk onderhoud

In principe is er elke dag een persoonlijk onderhoud met de leraar. Tijdens de meditatiesessie wordt je één voor één uitgenodigd voor een persoonlijk gesprek met de leraar in een aparte kamer. Het lopen ernaar toe is heerlijk en ik doe er extra lang over om tijd te winnen. In het onderhoud stelt de leraar vaak lastige vragen om meer over jezelf te leren. Wellicht dat de gesprekken daarom vaak zo ongemakkelijk aanvoelen. De relatie tussen leraar en leerling is ook onbegrijpelijk. Soms lijkt het een puur zakelijke relatie, andere momenten goede vrienden en soms een belerende opvoeder.

Raoul vraagt hoe het gaat. Ben ik eerlijk en zeg dat ik echt het nut van deze hele week niet inzie of draai ik erom heen? Ik gok op empathie in plaats van een preek en besluit open kaart te spelen. “Ongeacht waar je bent, je moet er echt voor gaan”, zegt Raoul. “Zorg ervoor dat je niet de laatste bent, maar symbolisch als eerste aanwezig bent voor de meditaties en wandelingen.” Dit is het mentale aspect, maar ook fysiek krijg ik tips. “Zorg voor een rechte rug, dit gaat het gemakkelijkst als je je bekken iets naar voren kantelt. Als je pijn voelt, verplaats je dan in de pijn. Ervaar en accepteer het en het gaat vanzelf weg. In het oog van de orkaan is het vaak rustig.”

De woorden komen aan. Misschien ging ik alleen in het judo er echt helemaal voor. Met andere zaken ging ik er wel voor, maar misschien met een lichte terughoudendheid voor als het niet lukt of anderen het afkeuren? Ik besloot er deze week volledig voor te gaan. Goede houding en goede instelling. Lichaam volgt geest of geest volgt lichaam?

Van tsunami naar storm

Vanaf dat moment gingen de meditatiesessies veel beter. Het was geen tsunami van gedachten in mijn hoofd, maar een rustige storm. Het kostte weinig moeite om relatief stil te zitten en ik zag af en toe allemaal mooie patronen op de grond. Alsof een gouden gloed van onder mijn meditatiekussen en matje verscheen.

Naarmate de week vorderde werd het steeds rustiger in mijn hoofd. Het werd nooit helemaal rustig, dat lukt niet in een week. Daarvoor moet je, volgens horen zeggen, regelmatiger mediteren voor een lange periode, maar ik kon merken dat ik rustiger werd.

Op een gegeven moment mocht ik op de drum slaan van Raoul tijdens het reciteren van de hartsoetra. De tekst is een ademhalingsoefening en bevat volgens sommigen het volmaakte inzicht.

Ik weet niet of deze taak een beloning, aanmoediging, praktische oplossing of wellicht gewoon een oefening van de leraar was. Deze vraag spint door mijn hoofd tijdens het drummen, daarnaast ook nog eens gevoelens van spanning en trots. Omdat ik ben afgeleid en niet alleen focus op regelmatig drummen, gaat het drummen een paar keer mis. De kunst van het loslaten en focussen heb ik blijkbaar nog niet geperfectioneerd. Naarmate de hartsoetra vordert, lukt het steeds beter. Het is ook meteen een goede oefening om het idee van perfectie los te laten. Het draait om aandacht voor de soetra en het drummen.

Stengel in de wind

Op een middag wordt er buiten gemediteerd aan de rand van een akker bij een blauwe sluis of stuw. De zon schijnt volop en er waait een rustige wind. Op dit moment ben ik veel bewuster van de omgeving. We gaan zitten in een kring zo goed en kwaad als het gaat en een kleine bel klinkt om de start van de meditatiesessie te benadrukken.

Ik heb geen sokken aan deze keer en voel mij meer verbonden met de omgeving. Het zit vast in mijn hoofd, maar het is vergelijkbaar met het verschil tussen een auto en motor. Op de motor voel je je meer onderdeel van de omgeving als de wind langs je kleding raast, dan in een auto waar de omgeving langs je raam voorbij trekt en je een soort passieve toeschouwer bent.

Tijdens de meditatie valt mijn oog op een stengel. De stengel waait in de wind. Ik blijf focussen op de stengel hoe deze meewaait in de wind. Het raakt iets in mij, maar ik kan het niet benoemen. Ben ik ontvankelijker geworden voor de natuur door meerdere dagen meditatie of ben ik oververmoeid door het elke morgen vroeg opstaan? Ik weet niet wat er resoneert in mij, maar ik ervaar een enorme rust en fascinatie voor de eenheid wind, stengel en ik. De meditatiesessie vliegt voorbij en ik baal na afloop hoe snel het moment verstreken is.

Als ik ’s avonds weer mediteer hoop ik het zelfde gevoel te ervaren, maar het moment is geweest. Niets was, niets wordt, alles is. Het is wel rustiger in mijn hoofd, maar de kalmte die ik ervoer tijdens het focussen op de stengel in de wind komt niet terug.

Zonsopgang

Het is inmiddels vrijdagmorgen, de laatste dag. Ergens ben ik blij dat het allemaal voorbij is, maar tegenstrijdige gedachten willen dat de zenweek langer duurt. Ik begrijp het niet. Deze ochtend gaan we vroeg wandelen rond half zes.

Normaal lopen we altijd twee uur ’s middags in straf tempo in een lange rij. In de rij wordt niet met elkaar gepraat en het is de bedoeling om als ‘één lichaam’ te bewegen. Het is moeilijk te concentreren op het gelijk lopen met de voorganger, de ademhaling en ook nog eens genieten van de omgeving. Daarnaast kregen we vaak ook nog een mantra voor onderweg die de nodige aandacht vergde. Ondanks dat dit natuurlijk niet allemaal lukte, genoot ik wel van de wandelingen. De mooie omgeving van Doetinchem, de lange weg naar het kasteel, de koeien die lekker liggen in het gras en de lichte regenbuitjes.

Maar deze ochtend is anders. Op de koude wind was ik niet voorbereid en ik voel hem dwars door mijn jas. Echter is de morgen in het bos zo mooi. De zonsopgang is prachtig met zijn verschillende kleuren en de optrekkende mist geeft het een mystiek tintje. Het lopen in de kou is misschien ook wel comfortabeler dan zitten in de halve lotushouding. Het is een mooi moment om de zonopkomst mee te maken.

Het fotomoment

Zenretraite Slangenburg 2014Na nog een paar meditatiesessies en ontbijt moet er een groepsfoto worden genomen. Er wordt uitgebreid nagedacht over de plaats en de positie van de zon. Een paar cursisten denken hardop mee. “Nee, de labeltjes van de kussens moeten aan de achterkant anders staan ze op de foto. Het is ook de achterkant van het kussen.” “Allemaal onze schoenen uit het beeld, dit staat niet netjes op de foto.” en “Wel allemaal rechtop zitten en dezelfde positie voor de foto.” Ik geniet van de ijdelheid en hoop dat ik zelf ook mooi op de foto wordt gezet.

Na de foto’s vind een korte evaluatie plaats. Iedereen deelt zijn bevindingen. Het is geestig om mensen nu te horen praten. Bij veel mensen voel ik een verbondenheid, ondanks dat ik weinig of niet met ze heb gepraat. Misschien is de verbondenheid wel groter, omdat je samen een hoop hebt meegemaakt. Pijn op een kussen gecombineerd met momenten van rust. Het willen opgeven, maar de groep niet in de steek willen laten. Mijn beeld van sommige mensen lijkt redelijk te kloppen, bij anderen zit ik er compleet naast als zij over hun ervaringen vertellen. Iedereen heeft zijn eigen hindernissen en succesmomenten ervaren.

Het loslaten

Iedereen geeft elkaar een hand of drie zoenen en neemt afscheid. Het is een soort anticlimax. Net op het moment dat je met elkaar mag praten, gaan de eerste mensen richting huis. We drinken thee en ik vraag me af of ik ooit nog op een zenweek ga en wie van deze mensen ik dan weer ontmoet. Ik voel toch een soort verbondenheid.

Ik besluit mijn kamer op te ruimen en mijn spullen te pakken en neem ook afscheid van de gastvrouw die met ons mee at in stilte. Op weg naar huis besluit ik de radio de eerste paar kilometers uit te laten en mijn mobiel nog niet aan te zetten. Ik zit achter een langzaam rijdende tractor en probeer mijn gehaaste gevoelens te onderdrukken en besluit niet in te halen. Ik ben blij als de tractor linksaf een akker op rijdt, zodat ik gas kan geven. Op de snelweg zet ik de radio aan en ik denk aan wat ik allemaal nog moet doen.

In de buurt van Bodegraven besluit ik even een korte rustpauze te nemen. Ik kies voor het AC restaurant, dat lijkt me toch beter als afsluiter van een zenweek dan de McDonald’s. Op mijn mobiel controleer ik mijn e-mail en WhatsApp-berichten. Ik voer meerdere gesprekken tegelijk. Ik besluit om rustig aan een tafel te eten en mijn mobiel weg te leggen tot na het eten, zodat ik met aandacht van mijn eten en thee kan genieten.